Finalny raport jednej z grup roboczych Synodu o synodalności, poświęcony udziałowi kobiet w życiu i kierownictwie Kościoła, posługuje się językiem, który do złudzenia przypomina unijne dokumenty o „równości płci”. Mówi o męskim szowinizmie, dyskryminacji i dyskomforcie kobiet pozbawionych dostępu do przywództwa, a przy okazji sugeruje, że opisywanie kobiecości przez macierzyństwo, czułość i troskę bywa „ograniczające”. Jako organizacja zrzeszająca kobiety świeckie zabieramy w tej sprawie głos.

Zagadka na początek

Skąd, Państwa zdaniem, mogą pochodzić następujące słowa?

Różne dokumenty i interwencje uwypukliły zjawiska klerykalizmu i męskiego szowinizmu. Niektóre z nich dotyczyły doświadczeń wykluczenia z możliwości i systemowego niedoceniania, zarówno ze względu na płeć (w przypadku męskiego szowinizmu), jak i z powodu nieprzynależności do stanu duchownego (w przypadku klerykalizmu).

Naturalnym skojarzeniem jest któraś z unijnych dyrektyw albo raport organizacji lobbującej za „gender mainstreamingiem”. Retoryka ucisku, któremu rzekomo poddawane są kobiety, to język większości tego typu dokumentów.

Tymczasem cytat pochodzi z dokumentu kościelnego.

Raport, o którym w Polsce niemal nie było mowy

Chodzi o opublikowany w pięciu językach finalny raport grupy roboczej nr 5 Synodu o synodalności, zajmującej się uczestnictwem kobiet w życiu i kierownictwie Kościoła. Synodalne grupy robocze to zespoły powołane z inicjatywy papieża Franciszka, których zadaniem było przeanalizowanie – we współpracy z dykasteriami Kurii Rzymskiej – wybranych, szczególnie złożonych zagadnień.

W polskich przekazach na temat raportu, m.in. w Vatican News, uwagę skupiono przede wszystkim na tym, że wśród 19 kobiet wskazanych jako przykłady zaangażowania w Kościele znalazła się Polka – dr Wanda Półtawska. Sam dokument, zarówno pod względem języka, jak i proponowanych rozwiązań, przeszedł w zasadzie bez echa. A jest to lektura, która wielu czytelników może zaskoczyć.

„Dyskomfort” kobiet i brak dostępu do przywództwa

Raport ubolewa nad „dyskomfortem kobiet”, polegającym na napotykaniu przeszkód w odnalezieniu swojego charyzmatu i swojego miejsca w Kościele – w tym w dostępie do przywództwa.

Jeszcze więcej mówi postawiona w dokumencie diagnoza. Winą za ten stan rzeczy obciążone zostają „napięcia związane z klerykalizmem i męskim szowinizmem”. Z raportu wynika, że kobiety doświadczają wykluczenia i niedocenienia albo ze względu na płeć (wtedy mowa o męskim szowinizmie), albo dlatego, że nie należą do stanu kapłańskiego (wtedy w grę wchodzi klerykalizm).

Jak miałby przejawiać się ów szowinizm? Według autorów – „wykluczaniem z procesu decyzyjnego, odmową lub niechęcią do uznania wkładu teologicznego kobiet oraz niskim szacunkiem dla posługi kobiet”. Klerykalizm to z kolei „mylenie władzy sakramentalnej z dominacją, autorytarny styl przywództwa i trudności w dostrzeganiu wkładu świeckich”.

Czy docenianie macierzyństwa „ogranicza” kobiety?

Najdalej idący fragment dotyczy jednak samego rozumienia kobiecości. Autorzy postulują, by nie zawężać roli kobiet do macierzyństwa, czułości i troski, ponieważ takie ujęcie miałoby przesłaniać inne, „równie ważne” cechy – w tym przywództwo:

Takie podejście wymaga wyjścia poza perspektywę ograniczoną do pewnych cech – takich jak macierzyństwo, czułość czy troska – która może pozostawiać niewiele miejsca na inne, równie ważne cechy kobiece, takie jak przywództwo, rada, zdolność nauczania, słuchania i rozeznawania. Opierając taki udział na godności powszechnego Chrztu, skłaniamy się do ponownego rozważenia maryjnego archetypu kobiecych ról w Kościele […].

Trudno nie odczytać tego jako deprecjacji macierzyństwa – najważniejszego kobiecego doświadczenia życiowego, kulturowego i duchowego. Zastanawia również sugestia „ponownego rozważenia maryjnego archetypu” kobiecych ról w Kościele.

Autorzy najwyraźniej przewidywali takie zarzuty, bo zapewniają, że udział kobiet w przywództwie nie umniejsza „ogromnej wartości, jaką tradycja Kościoła” dostrzegała w powołaniu żony i matki. Wszystko da się jednak pogodzić pod jednym warunkiem – odpowiedniego podziału obowiązków między małżonków:

W Kościele nie ma sprzeczności ani konkurencji między powołaniem żony i matki a powołaniem do zaangażowania publicznego […]. Wymaga to jednak odpowiedniego podziału obowiązków rodzinnych między małżonków, aby kobiety miały możliwość – tak jak mężczyźni – rozwijania swoich charyzmatów w świecie i w Kościele.

To argumentacja dobrze znana z dokumentów Komisji Europejskiej o work-life balance, w których mężczyzna bywa przedstawiany jako domowy ciemiężyciel, a kobieta – jako ofiara.

Pochwała parytetów

Dokument z uznaniem odnotowuje także działania „przeciwdziałające dyskryminacji” – wprost stwierdza, że kobiety doświadczają w Kościele dyskryminacji ze względu na płeć – polegające na wprowadzeniu w niektórych krajach „preferencyjnego dostępu kobiet do niektórych ról zawodowych”. Innymi słowy: parytetów, konsekwentnie krytykowanych przez wiele organizacji, w tym naszą fundację.

Zdaniem autorów konieczne będą również zmiany w formacji kapłanów, tak by przyswoili sobie teologię posługi kobiet – począwszy od posług opartych na chrzcie.

Przygotowanie gruntu pod święcenia kobiet?

Naszym zdaniem nacisk na to, by kobiety kierowały strukturami kościelnymi – od małej wiejskiej parafii, przez kurię, aż po Watykan – jest przygotowywaniem gruntu pod kolejne zakusy na kapłaństwo kobiet.

Wskazuje na to sam raport. W miejscu, w którym opisuje „dyskomfort” kobiet zaangażowanych w działalność duszpasterską i domagających się „przeglądu obecnie istniejących form przywództwa kościelnego”, pojawia się uwaga, że należy tu „wymienić kwestię dostępu do sakramentu święceń kapłańskich”.

Kościół ustami kolejnych papieży jednoznacznie orzekł, że święcenia kobiet nie są możliwe. Mimo to postulat wraca – tym razem uzasadniany trudno definiowalnym „dyskomfortem”, którego głos zostaje uwzględniony w dokumencie firmowanym przez synodalne gremium.

Nie chcemy być złymi prorokami, ale przewidujemy, że presja będzie narastać. Już dziś w parafiach na całym świecie, także w Polsce, do Mszy służą ministrantki; od dekad działają ruchy domagające się święceń kobiet; coraz głośniej mówią o tym również niektórzy hierarchowie. Wystarczy przypomnieć słowa kard. Jean-Claude’a Hollericha, który ubolewał, że Kościół może nie przetrwać z powodu „cierpienia połowy Ludu Bożego” niemającej dostępu do święceń.

Ale po co?

Najkrótszym komentarzem do całego raportu jest pytanie: po co?

• Po co nastawać na święcenia kobiet, skoro nauczanie Kościoła jest w tej sprawie jednoznaczne?
• Po co dywagować nad rzekomym wykluczeniem kobiet w Kościele?
• Po co tworzyć dokumenty inspirowane feministyczną retoryką, które utrwalają błędną diagnozę roli kobiety w Kościele i w rodzinie?
• Po co sztucznie rozbudzać ambicje przywódcze milionów matek i żon, zamiast wspierać tak dziś deprecjonowane powinności macierzyńskie?
• Po co promować – jak czyni to raport – takie postaci jak Maria Montessori, która oddała swoje jedyne dziecko na wychowanie, by zająć się karierą, zamiast przypominać liczne i naprawdę inspirujące wzory matek, które wychowały całe pokolenia prawych ludzi?
• Po co wreszcie powielać ideologiczną retorykę wtrącającą się w podział obowiązków w małżeństwie, zamiast wspierać komplementarny układ sił i jasny podział kompetencji, który przez wieki przynosił dobre owoce?

I pytanie najważniejsze: czy współczesne kobiety naprawdę nie mają poważniejszych problemów niż kościelne parytety?

Zabieramy głos

Raport rozczarowuje. Dlatego jako kobiety świeckie – których dokument bezpośrednio dotyczy – i liderki organizacji społecznych zdecydowałyśmy się przygotować list z naszymi uwagami.

Zwracamy w nim uwagę na błędne rozłożenie akcentów między karierą przywódczą a macierzyństwem. Wskazujemy też, że istnieje wiele kobiet, które nie domagają się dostępu do kościelnych funkcji kierowniczych, a wielowiekową tradycję powierzania ich duchownym uważają za rozwiązanie bardziej naturalne i – jak pokazuje historia – skuteczne.

Uważamy, że autorzy raportu powinni wiedzieć: dla licznej grupy kobiet konstruowanie obrazu rzekomego wykluczenia w Kościele i „ratowanie” ich z „szowinistycznej opresji” jest po prostu błędem. Sprzeciwiamy się także rewolucji zmierzającej do podważenia katolickiego kapłaństwa poprzez próby wprowadzenia święceń kobiet.

Nasze stanowisko

Sprzeciwiamy się gloryfikacji ról przywódczych w życiu zawodowym, społecznym i w Kościele kosztem poniżenia macierzyństwa. Właśnie tak, jako deprecjację najważniejszej kobiecej roli wyrażoną ideologicznym językiem, odbieramy raport grupy roboczej Synodu o synodalności.

Domagamy się, by Kościół – tak jak przez wieki – nadal wspierał i doceniał macierzyństwo, a rolę dobrej żony i dobrej matki stawiał wiernym przed oczami jako szczyt kobiecych aspiracji życiowych.

Potrzeba, by głos kobiet, które nie chcą wpadać w ideologiczne pułapki, wybrzmiewał równie donośnie jak narracja przeciwna. Właśnie dlatego istnieje nasza fundacja – i dlatego prosimy o wsparcie jej misji.